जमीन वर्ग-2 ते वर्ग-1 रूपांतर प्रक्रिया | शेतकऱ्यांसाठी संपूर्ण मार्गदर्शक

जमीन वर्ग-2 ते वर्ग-1 रूपांतर प्रक्रिया:शेतकरी किंवा जमीनधारकांसाठी जमिनीचा दर्जा (वर्ग) अत्यंत महत्त्वाचा असतो. महाराष्ट्रात अनेक ठिकाणी अजूनही वर्ग-2 (अटीतटीची) जमीन अस्तित्वात आहे. अशी जमीन विक्री, खरेदी किंवा अन्य व्यवहारांसाठी मर्यादित अधिकार देणारी असते. त्यामुळे अनेक शेतकरी वर्ग-2 जमीन वर्ग-1 मध्ये कशी करायची? याबाबत संभ्रमात असतात. खाली ही संपूर्ण प्रक्रिया सोप्या भाषेत समजावून सांगितली आहे.

वर्ग-1 आणि वर्ग-2 जमीन म्हणजे काय?

महसूल नियमांनुसार—

• वर्ग-1 जमीन म्हणजे पूर्ण मालकी हक्काची जमीन.
  या जमिनीवर मालकाला विक्री, खरेदी, गहाण, वारसा, बांधकाम यांसारखे सर्व कायदेशीर अधिकार असतात.

• वर्ग-2 जमीन ही शासनाच्या अटींसह दिलेली जमीन असते.
  उदाहरणार्थ – इनाम जमीन, पुनर्वसनासाठी दिलेली जमीन, भूमिहीनांना दिलेली जमीन इत्यादी.
  अशा जमिनीची थेट विक्री किंवा हस्तांतरण शासनाच्या परवानगीशिवाय करता येत नाही.

वर्ग-2 जमीन वर्ग-1 मध्ये करण्यासाठी अर्ज कुठे करायचा?

जमीन वर्ग-2 वरून वर्ग-1 करण्यासाठी—

• संबंधित तालुक्याच्या तहसील कार्यालयात तहसीलदारांकडे लेखी अर्ज करावा लागतो.

• अर्जात पुढील माहिती स्पष्ट नमूद करणे आवश्यक असते:

  • गट नंबर / सर्व्हे नंबर

  • क्षेत्रफळ

  • गाव, तालुका, जिल्हा

  • जमिनीचा पूर्वइतिहास (कशी मिळाली, कोणत्या अटींवर मिळाली इ.)

कोणती कागदपत्रे आवश्यक असतात?

अर्जासोबत साधारणपणे खालील कागदपत्रे जोडावी लागतात—

• 7/12 उतारा

• 8-अ उतारा

• फेरफार उतारे

• मूळ वाटप आदेश / इनाम आदेश (असल्यास)

• आधार कार्ड / ओळखपत्र

• रहिवासी दाखला

• काही प्रकरणांमध्ये प्रतिज्ञापत्र (Affidavit)

जमिनीवर कोणत्या अटी आहेत आणि त्या कधी लावण्यात आल्या होत्या, याची तपासणी महसूल विभागाकडून केली जाते.

चौकशी आणि मंजुरीची प्रक्रिया कशी असते?

• अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर तहसील कार्यालयाकडून जमिनीची प्रत्यक्ष चौकशी केली जाते.

• खालील बाबी तपासल्या जातात:

  • जमीन सरकारी वादात आहे का

  • कोणतेही कर्ज, कोर्ट केस किंवा बंदी आहे का

  • जमिनीचा वापर नियमांनुसार झाला आहे का

सर्व बाबी योग्य आढळल्यास प्रस्ताव जिल्हाधिकारी किंवा सक्षम प्राधिकरणाकडे अंतिम मंजुरीसाठी पाठवला जातो.

रूपांतरण फी आणि अंतिम नोंद

• जिल्हाधिकाऱ्यांची मंजुरी मिळाल्यानंतर शासनाने ठरवलेली रूपांतरण फी / नजराणा भरावा लागतो.

• ही फी जमिनीच्या बाजारभाव, क्षेत्रफळ आणि सरकारी नियमांनुसार ठरते.

• फी भरल्यानंतर:

  • 7/12 उताऱ्यावर नोंद बदलली जाते

  • जमीन अधिकृतपणे वर्ग-1 म्हणून नोंदवली जाते

यानंतर जमीनधारकाला त्या जमिनीवर पूर्ण मालकी हक्क प्राप्त होतो आणि तो कायदेशीर व्यवहार करू शकतो.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

• सर्व कागदपत्रे अचूक व पूर्ण असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे

• प्रक्रिया वेळखाऊ असू शकते, त्यामुळे सातत्याने पाठपुरावा करावा

• गरज भासल्यास तलाठी, मंडळ अधिकारी किंवा कायदेशीर सल्लागारांची मदत घ्यावी

हे पण वाचा कृषी वीजजोडणी न दिल्याने महावितरणला उच्च न्यायालयाचा दणका; प्रकरण जनहित याचिकेत रूपांतरित