कापूस उत्पादन वाढीचा अंदाज, तरी भाव लगेच कोसळण्याची शक्यता कमी; पुढील आठवड्यांत चढ-उतार वाढू शकतात

कापूस उत्पादन वाढीचा अंदाज:देशातील कापूस बाजाराबाबत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. २०२५-२६ हंगामासाठी कापूस उत्पादन वाढण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला असला, तरी त्याचा अर्थ लगेच कापसाच्या दरात मोठी घसरण होईल असे नाही. बाजारातील परिस्थिती पाहता कापूस भावाला काही प्रमाणात आधार राहण्याची शक्यता दिसते. मात्र, पुढील काही आठवड्यांत बाजारात दर वर-खाली होण्याची (व्हॉलॅटिलिटी) शक्यता वाढलेली राहू शकते.

उत्पादन आणि वापर: दोन्ही आकडे वाढले

‘सीएआय’ (CAI) या संस्थेने भारतातील कापूस उत्पादनाचा अंदाज ३०९.५ लाख गाठींवरून वाढवून ३१७ लाख गाठी केला आहे. म्हणजेच अंदाजे ७.५ लाख गाठींची वाढ अपेक्षित आहे.

याचबरोबर कापसाच्या देशांतर्गत वापराचा अंदाजही वाढवण्यात आला आहे. आधीचा अंदाज २९५ लाख गाठी इतका होता, जो आता ३०५ लाख गाठींवर नेण्यात आला आहे. त्यामुळे उत्पादन वाढले तरी त्यातील मोठा वाटा देशातील गिरण्या व उद्योगांकडून वापरला जाण्याची शक्यता असल्याने अतिरिक्त पुरवठ्याचा दबाव मर्यादित राहू शकतो.

राज्यांनुसार उत्पादनात बदल

उत्पादन वाढीचा फायदा काही प्रमुख राज्यांना होत असल्याचे चित्र आहे. महाराष्ट्र, तेलंगाणा, कर्नाटक आणि तामिळनाडू या राज्यांत उत्पादनाचा अंदाज वाढवण्यात आला आहे. तर मध्य प्रदेश आणि ओडिशा येथे किंचित घट दाखवण्यात आली आहे.

एकूण पाहता राष्ट्रीय स्तरावर पुरवठा वाढतोय, पण त्याचवेळी वापरही वाढल्यामुळे बाजारात “अचानक अतिरिक्त माल” येऊन दर कोसळतील अशी परिस्थिती सध्या तरी दिसत नाही.

सीसीआय विक्रीचा बाजारावर काय परिणाम?

या हंगामात कापूस बाजाराचा कल ठरवणाऱ्या घटकांपैकी एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे सीसीआय (CCI) ची विक्री.

मिळालेल्या माहितीनुसार, सीसीआयने यंदा साधारण ७५ ते ८० लाख गाठी कापूस खरेदी केला आहे. तसेच १९ जानेवारीपासून या कापसाची विक्री सुरू होणार असल्याचे संकेत आहेत.

महत्त्वाची बाब म्हणजे, पूर्वीच्या अनुभवावरून असे दिसते की बाजारात दर वाढले की सीसीआय आपल्या विक्रीचे दर कमी न ठेवता वाढवत जाते. त्यामुळे बाजारात अत्यंत कमी भावात माल आणून मोठी दरघसरण घडवण्याची शक्यता तुलनेने कमी मानली जात आहे.

आयात-निर्यात आणि साठा: दबाव की आधार?

कापसाच्या भावावर आयात आणि निर्यात यांचाही थेट परिणाम होतो.

देशात ३१ डिसेंबरपर्यंत ३१ लाख गाठी आयात झाल्याची माहिती आहे.
पूर्ण हंगामासाठी आयातीचा अंदाज ५० लाख गाठी इतकाच ठेवण्यात आला आहे.

दुसरीकडे, निर्यातीचा अंदाज १८ लाख गाठींवरून १५ लाख गाठींवर खाली आणण्यात आल्याने, देशांतर्गत बाजारात माल अधिक राहू शकतो. त्यामुळे हंगामअखेर सुमारे १०७ लाख गाठी शिल्लक साठा राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे.

सध्याचा दर आणि पुढील दिशा

अहवालांनुसार कापूस कँडी दरामध्ये मागील कालावधीच्या तुलनेत सुमारे ४ हजार रुपयांची वाढ झालेली आहे. सध्या भाव ५५ ते ५६ हजार रुपये प्रति कँडी या आसपास असल्याचे सांगितले जाते.

यामुळे अल्पकालात दराला थोडा आधार मिळू शकतो. मात्र, उत्पादन, आयात आणि सीसीआय विक्री या घटकांमुळे पुढील काळात भाव स्थिर राहण्याऐवजी हलचाली अधिक दिसू शकतात.

शेतकऱ्यांसाठी काय योग्य रणनीती?

कापूस शिल्लक असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी सध्या घाई न करता टप्प्याटप्प्याने विक्री करणे फायदेशीर ठरू शकते. कारण सीसीआयची विक्री सुरू होताना, तसेच आयात-निर्यातच्या बातम्यांमुळे बाजारात भाव वर-खाली होण्याची शक्यता असते.

पुढील १ ते २ महिन्यांत व्यवहार करताना खालील घटकांवर लक्ष ठेवणे उपयुक्त ठरेल: