खानदेशात रब्बी हंगामाला गती: हरभऱ्याची पेरणी वाढली, बाजरीकडेही शेतकऱ्यांचा कल

जळगाव जिल्ह्यासह संपूर्ण खानदेशात यंदाच्या रब्बी हंगामात शेतीची हालचाल वाढताना दिसत आहे. समाधानकारक पावसामुळे जमिनीत टिकून राहिलेला ओलावा आणि मर्यादित पाण्यावर येणारी पिके यामुळे हरभऱ्याच्या पेरणीत लक्षणीय वाढ झाली आहे.

हरभऱ्याखालील क्षेत्रात वाढ कशी झाली?

मागील हंगामाच्या तुलनेत जळगाव जिल्ह्यात हरभऱ्याचे क्षेत्र वाढले असून, संपूर्ण खानदेशात हे क्षेत्र पावणेदोन लाख हेक्टरच्या आसपास पोहोचल्याचा अंदाज आहे. पाण्याची गरज कमी, उत्पादन खर्च मर्यादित आणि बाजारात मागणी असलेले पीक म्हणून हरभरा शेतकऱ्यांच्या पसंतीस उतरला आहे.

पिकनिवडीमागील प्रमुख कारणे

यंदा अनेक भागांत जलसाठे चांगले असले तरी सर्व शेतांपर्यंत सिंचनाची हमी नाही. त्यामुळे मका किंवा ज्वारीसारख्या पिकांऐवजी कमी पाणी आणि कमी खर्चात येणाऱ्या हरभऱ्याकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढला आहे. तसेच काबुली व मोठ्या दाण्यांच्या जातींना मिळणारे दरही निर्णयावर परिणाम करत आहेत.

बाजरी व इतर रब्बी पिकांची स्थिती

हरभऱ्यानंतर तृणधान्य पिकांची पेरणी सुरू झाली असून काही भागांत बाजरीची लागवड होत आहे. बाजरीखालील क्षेत्र साधारण स्थिर राहण्याची शक्यता असून, ठिबक सिंचन उपलब्ध असलेल्या शेतांत तसेच केळी काढणीनंतरच्या जमिनीत बाजरी पेरली जात आहे. यासोबतच कांद्याची लागवडही सुरू असल्याचे दिसते.

पेरणीचा योग्य काळ आणि तंत्र

हरभऱ्याची पेरणी प्रामुख्याने ऑक्टोबरपासून झाली आहे. अनेक शेतकऱ्यांनी सूक्ष्मसिंचनाचा वापर करून काबुली व डॉलर (मेक्सिको) जातींची पेरणी केली आहे. काही ठिकाणी परंपरागत पद्धतीने घरगुती बियाण्यांवर प्रक्रिया करून पेरणी करण्यात आली आहे.
बाजरीसाठी शेतकऱ्यांचा अनुभव असा आहे की जानेवारीच्या मध्यापासून शेवटपर्यंतची पेरणी अधिक फायदेशीर ठरते, कारण अतिथंडीमध्ये उगवण कमी होण्याची शक्यता असते.

केळीबागांनंतर हरभऱ्याचा वापर

खानदेशात मोठ्या प्रमाणावर केळीची शेती असल्याने, काढणीनंतर रिकाम्या झालेल्या शेतांत हरभरा हे पर्यायी पीक म्हणून घेतले जात आहे. पूर्वमशागत करून हरभरा पेरल्यामुळे यंदा एकूण क्षेत्रात वाढ झाली आहे.

निष्कर्ष

एकंदर पाहता, यंदाच्या रब्बी हंगामात खानदेशात हरभरा हे प्रमुख पीक म्हणून पुढे येत आहे. उपलब्ध ओलावा, उत्पादन खर्चावर नियंत्रण आणि बाजारातील संधी यांचा विचार करून केलेली ही पिकनिवड शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरण्याची शक्यता आहे.

हे पण वाचा प्रतिकूल हवामान आणि गुलाबी बोंडअळीचा दुहेरी फटका; कापूस उत्पादक शेतकरी अडचणीत