कमी खर्चात जास्त फायदा देणारी उन्हाळी मूग लागवड | शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक आधार
कमी खर्चात जास्त फायदा देणारी उन्हाळी मूग लागवड:सध्या वाढता उत्पादन खर्च, पाण्याची टंचाई आणि हवामानातील बदल यामुळे शेतकऱ्यांसमोर अनेक अडचणी उभ्या आहेत. अशा परिस्थितीत उन्हाळी मूग लागवड हे पीक कमी खर्चात, कमी पाण्यात आणि कमी कालावधीत चांगला आर्थिक आधार देणारे ठरत आहे. विशेषतः खरीप हंगामापूर्वी अतिरिक्त उत्पन्न मिळवण्यासाठी हे पीक फायदेशीर मानले जाते.
उन्हाळी मूग पिकाचे महत्त्व
मूग हे कडधान्य पीक असल्याने त्याचा दुहेरी फायदा होतो. एकीकडे शेतकऱ्यांना कमी कालावधीत उत्पन्न मिळते, तर दुसरीकडे जमिनीची सुपीकताही वाढते. मूग पिकामुळे जमिनीत नत्र स्थिरीकरण होते, ज्यामुळे पुढील खरीप पिकासाठी जमिनीचा पोत सुधारतो आणि रासायनिक खतांवरील खर्च कमी होतो.
हवामान व तापमानाची गरज
उन्हाळी मूग पिकासाठी साधारण २१ ते २५ अंश सेल्सिअस तापमान अनुकूल मानले जाते. मात्र उन्हाळ्यात तापमान ३० ते ३५ अंशांपर्यंत किंवा काही वेळा ३८–४० अंशांपर्यंत गेले तरी योग्य पाणी व्यवस्थापन असल्यास पीक चांगले वाढते. वेळेवर सिंचन केल्यास उष्णतेचा परिणाम कमी करता येतो.
जमीन निवड व पूर्वतयारी
मध्यम ते भारी, चांगला निचरा होणारी आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध जमीन उन्हाळी मूगासाठी योग्य ठरते. फार आम्लयुक्त, क्षारयुक्त किंवा पाणथळ जमिनीत हे पीक टाळावे. लागवडीपूर्वी एक खोल नांगरट करून हॅरो किंवा वखरच्या पाळ्या द्याव्यात. नंतर कुळवाच्या १–२ पाळ्या देऊन जमीन भुसभुशीत करून सरी-वरंबा किंवा सारी पद्धतीने रानबांधणी करावी.
पेरणीची योग्य वेळ व बियाणे
उन्हाळी मूगाची पेरणी २० फेब्रुवारी ते मार्चच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत करणे अधिक फायदेशीर ठरते. उशिरा पेरणी केल्यास फुलोरा कडक उन्हात आल्यामुळे शेंगा लागणीत अडथळे येतात. हेक्टरी १२ ते १५ किलो बियाणे, ओळीतील अंतर ३० सेंमी आणि रोपांतील अंतर १० सेंमी ठेवावे. बियाणे ४–५ सेंमी खोलीवर ओलाव्यात पेरावे.
बीजप्रक्रियेचे महत्त्व
बीजप्रक्रिया केल्यास रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि उत्पादन वाढते. प्रति किलो बियाण्यास थायरम २ ग्रॅम + कार्बेन्डाझिम २ ग्रॅम किंवा पर्याय म्हणून ट्रायकोडर्मा ५ ग्रॅम वापरावा. त्यानंतर रायझोबियम व पीएसबी प्रत्येकी २५ ग्रॅम प्रति किलो बियाण्यास गुळाच्या द्रावणात मिसळून लावल्यास मुळांवर गाठी चांगल्या तयार होतात.
एकूणच, उन्हाळी मूग लागवड ही कमी खर्चात, कमी पाण्यात आणि जमिनीची गुणवत्ता सुधारत शेतकऱ्यांना अतिरिक्त व शाश्वत उत्पन्न देणारी उत्तम शेती पद्धत ठरत आहे.
हे पण वाचा द्राक्ष टंचाईमुळे सांगली जिल्ह्यात निर्यात मंदावण्याची शक्यता | शेतकरी नोंदणी घटली
