प्रतिकूल हवामान आणि गुलाबी बोंडअळीचा दुहेरी फटका; कापूस उत्पादक शेतकरी अडचणीत

यंदाच्या हंगामात कापूस पिकावर निसर्ग आणि कीड या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम झाल्याचे चित्र समोर आले आहे. अनियमित पाऊस, वाढलेली आर्द्रता, धुके आणि त्यासोबत गुलाबी बोंडअळीचा वाढता प्रादुर्भाव यामुळे अनेक भागांतील कापूस उत्पादनात मोठी घट नोंदवली जात आहे. विशेषतः आदिलाबाद, तेलंगणा सीमाभाग आणि विदर्भातील काही पट्ट्यांमध्ये शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान झाले आहे.

हवामानातील बदलांचा थेट परिणाम

कापूस पिकासाठी कोरडे व स्थिर हवामान पोषक मानले जाते. मात्र यंदा काढणीच्या काळात सतत ढगाळ वातावरण, मधूनच होणारा पाऊस आणि सकाळचे धुके यामुळे पिकाची वाढ मंदावली. बोंड योग्यरीत्या फुटत नसल्याने उत्पादनात घट झाली असून, अनेक ठिकाणी कापसाचा दर्जाही खालावला आहे.

गुलाबी बोंडअळीचा वाढता प्रादुर्भाव

हवामानातील बदलांचा फायदा घेत गुलाबी बोंडअळीने पुन्हा एकदा डोके वर काढले आहे. ओलसर वातावरणामुळे अळीचा प्रादुर्भाव झपाट्याने वाढला असून, अनेक शेतांमध्ये बोंड आतून पोखरली जात आहेत. परिणामी कापसाचे वजन कमी होत आहे आणि विक्रीयोग्य उत्पादन घटत आहे.

काही शेतकऱ्यांनी फवारण्या करूनही अपेक्षित नियंत्रण मिळालेले नाही. सतत बदलणाऱ्या हवामानामुळे औषधांची परिणामकारकता कमी झाल्याचे कृषी तज्ज्ञांचे मत आहे.

उत्पादन घटल्याने आर्थिक ताण

उत्पादनात घट आणि वाढलेला खर्च यामुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक गणिते कोलमडली आहेत. बियाणे, खत, औषधे आणि मजुरी यावर आधीच मोठा खर्च झालेला असताना अपेक्षित उत्पादन न मिळाल्याने नफा दूरच राहिला आहे. त्यातच बाजारात कापसाचे दर अपेक्षेप्रमाणे वाढत नसल्याने शेतकऱ्यांची चिंता अधिक वाढली आहे.

पीक पद्धती बदलण्याकडे कल

या परिस्थितीमुळे काही भागांतील शेतकरी पुढील हंगामात कापसाऐवजी हरभरा, तूर किंवा इतर कमी जोखमीची पिके घेण्याचा विचार करत आहेत. सतत होणारे कीडप्रकोप आणि हवामानातील अनिश्चितता पाहता कापूस शेती जोखमीची ठरत असल्याची भावना शेतकरी वर्गात वाढत आहे.

तज्ज्ञांचा सल्ला काय?

कृषी तज्ज्ञांच्या मते,

वेळेवर निरीक्षण करून कीड व्यवस्थापन करणे
अनावश्यक फवारण्या टाळून शिफारशीनुसार उपाय करणे
हवामान अंदाजानुसार शेती कामांचे नियोजन करणे
पीक विमा व शासकीय योजनांचा लाभ घेणे

या बाबी महत्त्वाच्या ठरू शकतात.

निष्कर्ष

यंदाचा कापूस हंगाम शेतकऱ्यांसाठी आव्हानात्मक ठरला आहे. प्रतिकूल हवामान आणि गुलाबी बोंडअळीचा दुहेरी फटका यामुळे उत्पादन, दर्जा आणि उत्पन्न तिन्हीवर परिणाम झाला आहे. पुढील काळात हवामानाशी सुसंगत शेती नियोजन, शास्त्रीय कीड व्यवस्थापन आणि योग्य बाजार धोरण यावर भर देणे गरजेचे असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

हे पण वाचा महाडीबीटीवरील पूर्वसंमती टॅब बंद; शेतकऱ्यांचे अनुदान प्रस्ताव अडचणीत