IS 19262:2025 : शेतीसाठी इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरच्या चाचणीसाठी भारताने जाहीर केलं नवं मानक

शेतीसाठी इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरच्या चाचणी:भारतीय शेतीमध्ये तंत्रज्ञानाचा वापर वेगाने वाढत असताना, पर्यावरणपूरक उपायांकडेही लक्ष दिलं जात आहे. या पार्श्वभूमीवर BIS (Bureau of Indian Standards) ने IS 19262:2025 हे नवं भारतीय मानक जाहीर केलं आहे. हे मानक विशेषतः शेतीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरच्या चाचणी आणि मूल्यांकनासाठी तयार करण्यात आलं आहे.

हे मानक लागू झाल्यामुळे इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरची कार्यक्षमता, सुरक्षितता आणि विश्वासार्हता एकसमान निकषांवर तपासली जाणार आहे.

IS 19262:2025 म्हणजे नेमकं काय?

IS 19262:2025 – “शेतीसाठी इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टर्स — चाचणी संहिता”
हे मानक इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरसाठी:

• एकसमान तांत्रिक संज्ञा

• सर्वसाधारण मार्गदर्शक तत्त्वे

• आणि वैज्ञानिक चाचणी पद्धती

निर्धारित करतं. यामुळे देशभरात इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरची चाचणी एकाच पद्धतीने होणं शक्य होईल.

या मानकांत कोणत्या चाचण्या समाविष्ट आहेत?

IS 19262:2025 अंतर्गत इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरच्या विविध कार्यक्षमतेची तपासणी केली जाईल, त्यामध्ये:

• PTO (Power Take-Off) शक्ती चाचणी

• ड्रॉबार शक्ती व ट्रॅक्शन कार्यक्षमता

• पट्टे व पुलींची कार्यक्षमता

• कंपन (Vibration) मोजमाप

• तांत्रिक तपशीलांची पडताळणी

• विविध कृषी अवजारे व जोडण्यांची (Attachments) चाचणी

हे मानक तयार करताना IS 5994:2022 (कृषी ट्रॅक्टर चाचणी संहिता) तसेच इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी लागू असलेल्या ऑटोमोबाईल मानकांचा आधार घेण्यात आला आहे.

शेतकरी आणि उत्पादकांसाठी याचे फायदे

या मानकावर आधारित चाचण्यांमधून मिळणारा डेटा:

• इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरची कार्यक्षमता व सुरक्षितता मोजण्यासाठी वापरला जाईल

• भविष्यात प्रमाणन (Certification) आणि स्वीकार निकष ठरवण्यासाठी आधार ठरेल

यामुळे:

• उत्पादकांना दर्जेदार व विश्वासार्ह ट्रॅक्टर विकसित करता येतील

• शेतकऱ्यांचा इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टर तंत्रज्ञानावर विश्वास वाढेल

इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरची वैशिष्ट्ये काय आहेत?

इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टर पारंपरिक डिझेल ट्रॅक्टरपेक्षा अनेक बाबतीत वेगळे आहेत:

• डिझेल इंजिनऐवजी बॅटरीवर चालणारी इलेक्ट्रिक मोटर

• शेती कामात शून्य उत्सर्जन (Zero Emission)

• कमी इंधन व परिचालन खर्च

• अधिक ऊर्जा कार्यक्षमता

• कमी आवाज

• कमी हालचाल करणारे भाग असल्यामुळे मेंटेनन्स कमी

पर्यावरणपूरक शेतीसाठी महत्त्व

इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरमुळे:

• शेतीतील वायू प्रदूषण कमी होतं

• कृषी क्षेत्राचा कार्बन फूटप्रिंट घटतो

• डिझेलवरील अवलंबन कमी होतं

• स्वच्छ आणि शाश्वत कृषी यांत्रिकीकरणाला चालना मिळते

हे मानक भारताच्या ग्रीन टेक्नॉलॉजी आणि क्लायमेट गोल्स शी सुसंगत आहे.

मानक तयार करण्यात सहभागी संस्था

IS 19262:2025 विकसित करताना विविध भागधारकांचा सहभाग होता, त्यामध्ये:

• इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टर उत्पादक

• कृषी यंत्रसामग्री चाचणी व प्रमाणन संस्था

• संशोधन व शैक्षणिक संस्था

• कृषी अभियांत्रिकी व इलेक्ट्रिक मोबिलिटी तज्ज्ञ

तसेच कृषी मंत्रालय, भोपाळ व बुधनी येथील केंद्रीय संस्था, ARAI पुणे, ट्रॅक्टर संघटना आणि शेतकरी प्रतिनिधी संस्थांचा महत्त्वाचा सहभाग होता.

हे पण वाचा रब्बी ज्वारीवरील लष्करी अळी : ओळख, नुकसान आणि प्रभावी नियंत्रण उपाय